P3-5 · 受身・使役・使役受身

Ghi chú điểm ngữ pháp

• Trong một đoạn văn, người Nhật thường giữ nguyên một góc nhìn (視点): các câu liền nhau có cùng một chủ ngữ, thường là 'tôi' hoặc nhân vật chính. Khi người khác tác động lên nhân vật đó, ta không đổi chủ ngữ mà đổi thể của động từ.
• Bị động 受身 (V-れる/られる): người khác làm gì đó lên nhân vật chính, người làm đánh dấu bằng に: 先生にほめられた. Bị động còn dùng khi nhân vật chính bị làm phiền bởi việc của người khác: 雨に降られた, 子どもに泣かれた.
• Sai khiến 使役 (V-せる/させる): nhân vật chính bắt hoặc cho người khác làm. Với động từ nội động, người làm đi với を: 子どもを遊ばせる. Với động từ đã có tân ngữ を, người làm đi với に: 弟に掃除をさせる.
• Sai khiến bị động 使役受身 (V-させられる): nhân vật chính bị người khác bắt làm việc mình không muốn. Nhóm I (trừ động từ tận cùng す) có thêm dạng ngắn: 待たされる, 飲まされる. Động từ tận cùng す, nhóm II và nhóm III chỉ có dạng dài: 話させられる, 食べさせられる, させられる, 来させられる.
• Cách làm: (1) tìm người giữ góc nhìn của cả đoạn; (2) xem trợ từ quanh chỗ trống: người khác + に tác động lên nhân vật chính thì dùng bị động hoặc sai khiến bị động, nhân vật chính bắt hay cho người khác làm thì dùng sai khiến; (3) chia thì theo mạch văn, kể chuyện đã qua thì dùng た, trước ようになる thì để thể từ điển.
• Ôn lại cách chia: Minna bài 37 (bị động) và bài 48 (sai khiến). Sai khiến bị động là phần mới ở N3.